ABD’den beklenen yaptırım muafiyeti çıkmayınca Sırbistan, Rusya ortaklığındaki Pancevo petrol rafinerisinin faaliyetlerini durdurmak zorunda kaldı. Sürecin ülkenin yakıt tedarikini tehdit ettiğini belirten Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic, Washington’un ham petrol akışının sürmesi için gerekli lisansı reddettiğini duyurdu.
Vucic, ABD’nin kararının kendilerini şaşırttığını söyleyerek, “Rafinerinin çalışmaya devam edebilmesi için gerekli lisansı almak istedik ancak olumlu yanıt alamadık. Bu kararın ABD’ye ne kazandırdığını anlamakta güçlük çekiyorum.” ifadelerini kullandı.
Sırbistan Petrol Endüstrisi’nin (NIS) Rus ortakları bir süredir hisselerini devretmek için alıcı arıyordu. Ancak Rusya’nın satışa sıcak bakmadığını belirten Vucic, meselenin ekonomik değil siyasi bir konuya dönüştüğünü söyledi. ABD Hazine Bakanlığı’na bağlı Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi'nin (OFAC) olumsuz tavrının değişeceğine dair de herhangi bir sinyal verilmediği kaydedildi.
Hükümet, Enerji Bakanı Dubravka Đedovic Handanović’e rafineriyi kapatma talimatı hazırlığı yapması için yetki verdi. Mevcut yaptırım koşulları altında tesisin günlük yaklaşık 370 bin euro zarar ettiği ifade edildi. Sırbistan yönetimi, Amerikan yaptırımlarının ardından rafineriye faaliyetlerini sonlandırması için 54 günlük süre tanındığını açıkladı.
Vucic, Merkez Bankası ve ülke içindeki ticari bankaların NIS ile işlem yapması durumunda ikincil ABD yaptırımlarıyla karşı karşıya kalacağını belirterek, “Bu tür yaptırımlar yalnızca şirketi değil, tüm ekonomimizi etkiler. Ödeme sisteminin kilitlenmesi büyük bir felaket olur.” değerlendirmesinde bulundu.
Krizin yalnızca rafineriyi değil, Sırbistan’ın tamamını etkileyebileceğini belirten Cumhurbaşkanı, 13 Aralık sonrasında ne NIS’in ne de Lukoil’in hükümetten stratejik rezerv yakıt alamayacağını, yaptırımların fiilen tüm ülkeye yayılabileceğini söyledi. Hükümet, NIS’e bağlı istasyonlar hariç tüm akaryakıt istasyonlarına tedarikin sürdürüleceğini açıkladı.
Yakıt stokları ocak sonuna kadar yeterli
Vucic, ülkenin acil durum rezervlerini paylaşarak, Pancevo, Kovin ve Pozega bölgelerinde toplam 200 bin tonun üzerinde dizel yakıt bulunduğunu bildirdi. Ayrıca hükümetin 29 bin ton dizel, farklı özelliklerde 20 bin ton ek dizel ve 38 bin ton benzin siparişi verdiğini duyurdu. Ocak ayı sonuna kadar tedarik sıkıntısı yaşanmayacağı belirtildi.
Ancak tankerlerin farklı noktalara yönlendirilmesi sebebiyle nakliye maliyetlerinin artacağı ifade edildi. Ayrıca Hırvatistan’ın JANAF boru hattı üzerinden Sırbistan’a gönderilmesi planlanan rezerv petrol sevkiyatını reddettiği, bunun nedeninin gönderilen petrolün “depolama amaçlı olmadığı” iddiası olduğu belirtildi. Vucic, bunun Sırbistan’a yönelik yaptırımların genişletilmek istendiğine dair bir mesaj olduğunu söyledi.
Gaz anlaşması için süre daralıyor
Sırbistan’ın yeni bir doğal gaz tedarik anlaşması da henüz sonuçlanmadı. Vucic, anlaşma sağlanamazsa alternatif tedarik kaynaklarına yönelmek zorunda kalacaklarını belirtti. Hükümet, Rusya’ya NIS'in 15 Ocak’a kadar satılması için süre verdi; satış gerçekleşmazse “devletin müdahale edeceği” ifade edildi ancak yönteme ilişkin detay paylaşılmadı.
Rusya’nın enerji şirketleri Gazprom Neft ve Gazprom, NIS'in çoğunluk hisselerine sahip. NIS, Sırbistan genelinde 400’den fazla, bölge ülkelerinde ise yaklaşık 80 akaryakıt istasyonu işletiyor ve 13 bin 500 kişiye istihdam sağlıyor.
