Küresel ölçekte nadir toprak elementleri (NTE) üzerinden şekillenen ABD-Çin rekabeti, Avrupa Birliği’ni de stratejik bir hamle yapmaya yöneltti. AB, kritik hammaddelerde tedarik güvenliğini sağlamak ve stratejik sektörlerde dışa bağımlılığı azaltmak amacıyla kapsamlı bir yol haritasını devreye almaya hazırlanıyor.
Bu çerçevede oluşturulan RESourceEU Eylem Planı, nadir toprak elementlerinin yanı sıra lityum, kobalt ve diğer kritik mineralleri kapsıyor. Planın merkezinde yer alacak Avrupa Kritik Hammaddeler Merkezi, özellikle savunma, havacılık ve ileri teknoloji sektörleri için ortak alım süreçlerini yönetecek ve stratejik projelere finansman sağlayacak.
GERİ DÖNÜŞÜM VE ATIK POLİTİKASI SIKILAŞIYOR
AB verilerine göre, birlik ülkelerinde kullanım ömrünü tamamlayan ürünlerin yalnızca yüzde 40’ı toplanabiliyor. Nadir toprak elementlerinde geri dönüşüm oranı ise yüzde 1’in altında kalıyor. Bu tabloyu değiştirmeyi hedefleyen AB, mıknatıs hurdaları ve NTE içeren atıkların birlik dışına çıkarılmasına sınırlamalar getirecek.
Sabit disk sürücüleri, hoparlörler, motorlu oyuncaklar ve dronlar gibi ürünler için etiketleme zorunluluğu da gündemde. Ayrıca Eylül 2026’dan itibaren atık lityum iyon piller, tehlikeli atık kapsamına alınacak ve OECD üyesi olmayan ülkelere ihracatı yasaklanacak.
ÇİN ETKİSİNE SINIRLAMA
AB, kritik hammaddeler alanındaki araştırma ve inovasyon süreçlerinde Çin etkisini azaltmayı hedefliyor. Bu doğrultuda, Çin kontrolündeki AB merkezli şirketlerin stratejik araştırma projelerine katılımı sınırlandırılacak.
Buna karşılık AB, serbest ticaret anlaşması yaptığı ve stratejik ortak olarak gördüğü ülkelerle iş birliğini derinleştirmeyi planlıyor. Bu kapsamda Kuzey Afrika ve Orta Doğu ülkeleriyle yeni entegrasyon adımları gündeme alındı.
FİNANSMAN VE YATIRIM DESTEĞİ
Kurulması planlanan Kritik Hammaddeler Finansman Merkezi, Avrupa Birliği fonları ve Avrupa Yatırım Bankası kaynaklarıyla desteklenecek. İlk etapta 3 milyar euro tutarında bir finansman paketiyle, kritik mineraller alanındaki madencilik, işleme ve geri dönüşüm yatırımları teşvik edilecek.
AVRUPA’DA ÜRETİM POTANSİYELİ
Hazırlanan plan, Avrupa’nın kendi NTE üretim kapasitesine de dikkat çekiyor. Fransa’daki Carester ve Solvay tesisleri ile İtalya’daki Inspiree projelerinin, uygun teşviklerle birlikte yıllık yaklaşık 3.800 ton kalıcı mıknatıs üretimi yapabileceği öngörülüyor. Bu rakam, mevcut Avrupa talebinin yaklaşık yüzde 20’sine karşılık geliyor.
AB yetkilileri, bu adımların orta ve uzun vadede Avrupa’nın kritik hammadde bağımsızlığını güçlendireceğini vurguluyor.
