ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı saldırılar ve İran’ın misillemeleri, küresel enerji piyasalarında büyük bir dalgalanmaya yol açtı. Petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki sert yükseliş, dünya genelinde enflasyon risklerini yeniden zirveye taşıdı.
Hürmüz Boğazı krizi piyasaları sarstı
Küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda yaşanan aksaklıklar, tedarik zincirine yönelik endişeleri artırdı. İran’ın Katar’daki LNG tesisine yönelik saldırısı ve İsrail’in Güney Pars Gaz Sahası’nı hedef alması, enerji fiyatlarındaki yükselişi daha da hızlandırdı.
Petrol fiyatı 114 dolara çıktı
Çatışma öncesinde 70-80 dolar bandında seyreden Brent petrolün varil fiyatı, gelişmelerin ardından 114 dolara kadar yükseldi. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ülkelerinin rezervleri piyasaya sürmesine rağmen fiyat artışı durdurulamadı.
Enflasyon üç kanaldan yükseliyor
Uzmanlara göre enerji fiyatlarındaki artış enflasyonu üç temel kanaldan etkiliyor:
Enerji maliyetlerinin doğrudan tüketici fiyatlarına yansıması
Üretim maliyetlerindeki artışın ürün fiyatlarına aktarılması
Belirsizlik nedeniyle ücret ve fiyat beklentilerinin yükselmesi
Bu süreç, çekirdek enflasyonun da kalıcı şekilde yukarı yönlü hareket etmesine neden olabilir.
IMF’den kritik uyarı
Uluslararası Para Fonu (IMF), petrol fiyatlarındaki artışın enflasyon üzerindeki etkisine dikkat çekti. IMF’ye göre petrol fiyatlarında yaşanacak yüzde 10’luk bir artış, küresel enflasyonu yaklaşık 40 baz puan yukarı taşıyabilir.
500 milyar dolarlık ekonomik risk
Fitch Ratings Başekonomisti Brian Coulton, petrol fiyatlarının uzun süre 100 dolar seviyesinde kalması halinde küresel ekonomide ciddi bir daralma yaşanabileceğini belirtti. Coulton’a göre bu durum, dünya ekonomisinde yaklaşık 500 milyar dolarlık bir kayba yol açabilir.
ABD ve Avrupa’da fiyatlar hızla yükseliyor
ABD’de akaryakıt fiyatları son bir ayda yüzde 30’un üzerinde artış gösterdi. Benzin fiyatı galon başına yaklaşık 3,9 dolara yükselirken, motorin fiyatları da 5 doların üzerine çıktı.
Avrupa’da ise doğal gaz fiyatları sert yükseldi. Hollanda merkezli TTF piyasasında gaz fiyatları kısa sürede megavatsaat başına 32 avrodan 61 avroya çıkarak yüzde 90’dan fazla artış kaydetti.
Merkez bankaları zor kararlarla karşı karşıya
Artan enerji maliyetleri, merkez bankalarının para politikası üzerinde de baskı oluşturuyor. Uzmanlara göre, enflasyondaki yükseliş nedeniyle faiz indirimleri ertelenebilir, hatta bazı ülkelerde yeniden faiz artışları gündeme gelebilir.
Avrupa Merkez Bankası (ECB) ve İngiltere Merkez Bankası, mevcut faiz oranlarını sabit tutsa da, Orta Doğu’daki gelişmelerin ekonomi üzerinde yeni bir şok etkisi yaratabileceğine dikkat çekiyor.
