Avrupa Tüketici Örgütü (BEUC), sosyal medyada giderek yaygınlaşan influencer reklamlarının özellikle hızlı moda ve sağlıksız gıda sektörlerinde tüketiciyi yanıltabileceği uyarısında bulundu. Örgüt, birçok paylaşımda ticari iş birliklerinin açıkça belirtilmediğine dikkat çekerek bu uygulamaların Avrupa Birliği tüketici mevzuatını ihlal edebileceğini vurguladı.
Sosyal medya kullanıcıları Instagram ve TikTok’ta sıkça karşılaştıkları bazı içeriklerde, influencer’ların Shein ve Temu gibi platformlardan yaptıkları toplu alışverişleri tanıttığını görüyor. Bu videolarda, düşük bütçelerle çok sayıda ürün satın alınabildiği gösterilirken; içerik üreticileri kıyafetleri paketlerinden çıkarıp deneyerek takipçilerine sunuyor.
“HAUL”, “TRY-ON” VE “DUPE” VİDEOLARI ÖNE ÇIKIYOR
Bu pazarlama yöntemleri, dijital dünyada “haul”, “try-on haul” ve “dupe” videoları olarak biliniyor. Haul videolarında influencer’lar yaptıkları toplu alışverişleri sergilerken; try-on formatında ürünleri giyerek nasıl durduklarını gösteriyor.
“Dupe” videolarında ise genellikle pahalı veya lüks markalara ait ürünlerin, daha uygun fiyatlı olduğu iddia edilen benzerleriyle karşılaştırmalı tanıtımlar yapılıyor. Bu içeriklerin, özellikle genç kullanıcıları hızlı tüketime teşvik ettiği ifade ediliyor.
SAĞLIKSIZ GIDA TANITIMLARI DA YAYGINLAŞIYOR
BEUC raporunda influencer pazarlamasının yalnızca moda sektörüyle sınırlı kalmadığı, sağlıksız gıda reklamlarının da sosyal medya üzerinden hızla yayıldığına dikkat çekiliyor.
Portekiz’de McDonald’s’ın popüler bir yayıncıyla Minecraft temalı bir iş birliği gerçekleştirmesi, fast-food tanıtımlarının oyun ve eğlence içerikleriyle harmanlandığına örnek olarak gösteriliyor. Diğer örneklerde ise influencer’ların fast-food zincirleri için indirim kodları paylaştığı, lezzet meydan okumaları yaptığı ya da içecek ve atıştırmalık markaları için dans ve eğlence videoları ürettiği belirtiliyor.
“AB HUKUKU İHLAL EDİLİYOR OLABİLİR”
BEUC Genel Direktörü Agustin Reyna, Euronews’e yaptığı açıklamada, bazı influencer paylaşımlarında reklam olduğu açıkça belirtilmediği için tüketicilerin yanıltıldığını söyledi. Reyna, “Bir ürünün tanıtımı karşılığında ödeme alındığı halde bunun tüketiciye bildirilmemesi, AB tüketici koruma mevzuatının ihlali anlamına gelebilir” ifadelerini kullandı.
Reyna ayrıca, AB hukukunda influencer’lar, markalar ve dijital platformlar arasındaki sorumluluk ilişkilerinin henüz net biçimde düzenlenmediğine dikkat çekti.
PAYLAŞIMLARIN YÜZDE 67’SİNDE AÇIKLAMA YOK
BEUC raporuna göre, sağlıksız gıda ürünlerini tanıtan influencer paylaşımlarının yüzde 67’sinde, ister hediye ister ücretli iş birliği olsun, markayla olan ilişkinin açıkça belirtilmediği tespit edildi.
Bu nedenle BEUC, tüketici hukukunun ihlal edilmesi halinde influencer’lar, ajanslar ve markalar arasında ortak sorumluluk mekanizması oluşturulmasını öneriyor. Örgüt ayrıca, çocukları hedef alan sağlıksız gıda gibi yüksek riskli sektörlerde influencer pazarlamasının tamamen yasaklanmasını savunuyor.
AVRUPA’DA YASAKLAR BAŞLADI
Bazı Avrupa ülkeleri, influencer faaliyetlerine yönelik ulusal düzenlemeler hayata geçirmiş durumda. Fransa’da Ulusal Meclis ve Senato, influencer’ların hızlı moda (fast fashion) tanıtımını yasaklayan bir düzenlemeyi kabul etti. Norveç’te ise influencer’ların çocuklara yönelik sağlıksız yiyecek ve içecek reklamı yapması yasaklandı.
Avrupa Komisyonu’nun, yanıltıcı influencer pazarlaması ve adil olmayan dijital uygulamalarla mücadele etmeyi amaçlayan Dijital Adalet Yasası (Digital Fairness Act) taslağını gelecek yıl sunması bekleniyor.
