Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), küresel sağlık açısından kritik öneme sahip sıtma hastalığının geçen yıl yeniden artış eğilimine girdiğini açıkladı. Örgütün son raporuna göre, finansman kesintileri ve artan ilaç direnci nedeniyle sıtma kontrolünde kaydedilen ilerleme tehlikeli biçimde geriliyor.
2024 yılında dünya genelinde 282 milyon sıtma vakası tespit edilirken, 610 bin kişi hastalık nedeniyle hayatını kaybetti. Bu rakamlar, bir önceki yıla göre 9 milyon daha fazla vaka ve 12 bin ek ölüm anlamına geliyor.
Afrika ülkeleri yükün büyük bölümünü taşıyor
DSÖ verilerine göre Afrika kıtasındaki 11 ülke, küresel sıtma vakalarının ve ölümlerinin neredeyse üçte ikisini oluşturuyor. Hastalıkla mücadelede bazı ilerlemeler kaydedilmiş olsa da tablo hâlâ hedeflerin oldukça gerisinde.
Sıtmayla mücadele eden kuruluşlardan Malaria No More UK’nin direktörü Gareth Jenkins, finansman kesintilerinin bu artışta henüz tam etkisini göstermediğini belirterek, gelecek yılların çok daha riskli olabileceği uyarısında bulundu.
Zengin ülkelerden gelen fonlar azaldı
ABD, Birleşik Krallık, Almanya ve Fransa gibi ülkelerin sağlık programlarına ayırdığı kaynakları azaltması, özellikle sıtma ile mücadele eden düşük gelirli ülkelerde ciddi boşluk oluşturdu.
DSÖ raporu, 2024 yılında sıtma için ayrılan küresel finansmanın 3,9 milyar dolarda kaldığını gösteriyor. Bu miktar, sağlık otoritelerinin ihtiyaç duyduğunu belirttiği 9,3 milyar doların yarısından az.
Uzmanlara göre, finansmandaki bu açık devam ederse sıtmanın yeniden küresel ölçekte yükselişe geçmesi kaçınılmaz.
Tedaviler etkisini kaybetmeye başlıyor: İlaç direnci büyüyor
Raporda özellikle ilaç direncine yönelik endişeler öne çıkıyor. Hastalığı taşıyan parazitin evrim geçirmesiyle birlikte, yıllardır kullanılan tedaviler ve ilaçlar eski etkinliğini yitiriyor.
En az 8 Afrika ülkesi, sıtmanın ana tedavisi olan artemisinine karşı kısmi direnç bildirdi.
DSÖ, insektisit kaplı cibinliklerin ve diğer koruyucu önlemlerin de giderek daha az etkili hale geldiğini vurguluyor.
Sıtma parazitinin daha önce 1980’lerde klorokine karşı direnç geliştirdiğini hatırlatan uzmanlar, artemisinin etkisini kaybetmesinin küresel sağlık açısından büyük risk oluşturduğunu ifade ediyor.
Uzmanlardan acil finansman ve yeni tedavi çağrısı
Uzmanlar, sıtmayla mücadelede başarı elde edilmesi için:
yeni nesil ilaçlar,
gelişmiş cibinlik teknolojileri,
geniş kapsamlı aşılama programları
gibi stratejilerin hızla uygulanması gerektiğini belirtiyor.
Gareth Jenkins, “Liderlerin hem yaklaşan sıtma riskini hem de bilimin sunduğu çözümleri ciddiyetle değerlendirmesi gerekiyor” sözleriyle uluslararası topluma çağrıda bulundu.
